فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

تأثیر توبه بر تعالی اخلاق بندگی بر اساس ساحت‌های وجودی انسان از منظر نهج‌البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، اصفهان، ایران.(نویسنده مسئول )
2 . استاد تمام گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
چکیده
این پژوهش به بررسی جایگاه وتأثیر توبه در تعالی اخلاق بندگی از منظر نهج‌البلاغه به روش توصیفی-تحلیلی پرداخته است. و از طریق تبیین معناشناسی توبه در پنج ساحت وجودی انسان- یعنی عقاید، احساسات، خواست‌ها، کردارها و گفتارها - به انجام می‌رسد. در ساحت باورها، توبه نمادی از اعتقاد به عظمت، حکمت، عدالت و غفران الهی است که به نیازهای وجودی انسان وابسته است. در ساحت عواطف، توبه دارای مراتب مختلفی از جمله احساس پشیمانی از گناه و فراق از مبدأ می‌باشد. در ساحت ارادی ، توبه به تصمیم ‌برترک گناه، عزم بر بهره‌گیری از نعمت‌های الهی، و آهنگ بازگشت به وصال خداوند اشاره دارد. پیامدهای توبه در ساحت‌های درونی به وضوح در کردار و گفتار انسان منعکس می‌شود. انسان تائب در مرحله کردار با پرهیز از گناهان به مقام ورع می‌رسد و با إستغفار، سعی در حفظ مسیر بندگی و ایجاد اخلاص در اعمال خود دارد. در مجموع، نقش توبه به عنوان نمونه‌ای ایده‌آل از اخلاق بندگی در نهج‌البلاغه، در عرصه‌های اخلاق فردی، اجتماعی و محیطی سرنوشت‌ساز و بی‌بدیل است. این پژوهش بر آن است تا ابعاد گسترده و عمیق توبه را در این ساحت‌ها به تصویر بکشد و اهمیت آن را در ارتقای اخلاق بندگی به نمایش گذارد.
کلیدواژه‌ها

منابع
. قرآن کریم، 1375ش، ترجمه: بهاء الدین خرمشاهی، تهران: جامی و نیلوفر.
. نهج‌البلاغه، 1372ش، ترجمه: دکتر سید جعفر شهیدی، چاپ چهارم، تهران: انقلاب اسلامی. 
1. امام صادق علیه السلام، جعفربن محمد، 1400 ق، مصباح الشریعه، بیروت: موسسه الاعلی للمطبوعات. 
2. تسلر و کولخ، الیزابت و بریگیت، 1390ش، من و دنیای احساساتم،  ترجمه: ملیحه شکوهی. مقدمه مصطفی ملکیان، تهران: آسمان خیال. 
3. ژکس، 1356ش،  فلسفه اخلاق (حکمت عملی)، ترجمه: ابوالقاسم پور حسینی، تهران: سیمرغ.
4. حافظ، خواجه شمس الدین محمد، 1385ش، دیوان حافظ، به اهتمام: محمد قزوینی و قاسم غنی، تهران: زوار.
5. دلشاد تهرانی، مصطفی، 1383ش، سیره نبوی «منطق عملی»، 4ج، تهران: انتشارات دریا.
6. سبزواری، ملاهادی، 1369ش، شرح المنظومه، 5ج. تهران: نشر ناب.
7. شجاعی، محمدصادق، 1385ش، دیدگاه‌های روانشناختی آیه الله مصباح یزدی، قم: مؤسسه امام-خمینی ره. 
8. طباطبائی، محمدحسین، 1417 ق، المیزان فی تفسیر القرآن، چاپ پنجم، قم: انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه قم.
9. طبرسی، فضل بن حسن، 1372ش، مجمع البیان فی تفسیر القرآن. چاپ سوم، تهران: ناصر خسرو. 
10. غزالی، ابوحامد محمد، 1383ش، کیمیای سعادت، تصحیح: حسین خدیو جم، تهران: علمی فرهنگی.
11. فیض کاشانی، محسن. (بی تا)، المحجه البیضاء فی تهذیب الاحیاء،  تصحیح: علی اکبر غفاری. قم: النشر الاسلامی. 
12. قمی، عباس، 1388ش، مفاتیح الجنان، ترجمه حسین انصاریان. قم: ‌دار العرفان.
13. کلینی، ثقه الاسلام، 1365ش، الکافی. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
14. محمدی ری‌شهری. محمد، 1386ش، میزان الحکمه، قم: دارالحدیث. 
15. مسکویه، ابوعلی، 1375ش، کیمیای سعادت (ترجمه طهاره الاعراق)،  ترجمه: ابوطالب زنجانی، تهران: نقطه.
16. مطهری، مرتضی، 1361ش، شرح منظومه، تهران: حکمت. 
17. نراقی، محمدمهدی، 1368ش، جامع السعادات، نجف: الزهرا.
18. سراج زاده، حسن، 1396ش، «گزاره‌های اخلاقی قرآن و چگونگی نظام مندسازی آن»، پژوهشنامه اخلاق. شماره 35
19. عبدالهی عابد و بیات، صمد و جمشید، 1392ش، «بررسی متنی و سندی روایات توبه و إستغفار امامان معصوم علیهم السلام». فصلنامه سراج منیر. سال 4، شماره 13، زمستان1392.