فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

تحلیلی بر ماهیت و ابعاد و تنوع مراقبه خداوند از انسان با تمرکز در نهج البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناسی ارشد نهج‌البلاغه دانشگاه کاشان.(نویسنده مسئول)
2 دانشیار گروه نهج‌البلاغه دانشگاه کاشان.کاشان .ایران
3 دکتری کلام اسلامی .مدرس دانشگاه .اصفهان .ایران.
چکیده
نظر به اینکه مراقبه تأثیر بسزایی در سعادت و تربیت فردی و اجتماعی بشر دارد، همواره از دیرباز مورد توجه اندیشمندان مکاتب مختلف به-ویژه صاحب‌نظران مکتب انسان‌ساز اسلام بوده‌است و از چنان جایگاه با ارزشی برخوردار است که در قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم السلام به ویژه روایات امیرمؤمنان علی علیه السلام نیز به صورت مستقیم و غیر مستقیم به آن اشاره شده‌ است؛ لکن تاکنون پژوهش علمی جامع و مستقلی درباره این مهم از دیدگاه امیرمؤمنان علیه السلام انجام نشده‌است؛ بر همین اساس با توجه به اهمیت مسئله مراقبه و با هدف تبیین و ترویج دیدگاه امیرمؤمنان علیه السلام در مورد این موضوع بر آن شدیم تا در پژوهش حاضر با روشی تحلیلی اسنادی با نگاهی نو و همه‌جانبه ماهیت یکی از ابعاد مراقبه که مراقبه خداوند از انسان است را در نهج‌البلاغه مورد بحث و واکاوی قرار دهیم. از یافته‌های پژوهش این است که در سخنان امیرالمؤمنین علیه السلام که پس از قرآن ماندگارترین سخن آدمیان است؛ مراقبه دارای اقسام و ابعاد وسیعی است و آثار متعددی را در پی خواهد داشت. نگاه امیرالمؤمنین علیه السلام نسبت به مراقبه نگاهی همه‌جانبه است که تنها متوجه نفس یا جسم نیست، بلکه اقسام متعددی دارد که متوجه خدا، انسان و نفس انسانی است و آثار آن نیز تنها متوجه دنیا یا آخرت آدمی نیست، بلکه آثاری همه‌جانبه است که در غایت به سعادت انسان در دنیا و آخرت منجر می‌شود.
کلیدواژه‌ها

منابع 
. قرآن کریم.
. نهج‌‌البلاغه.
1. طباطبایی، سیدمحمدحسین، 1393ق، المیزان فی تفسیر القرآن، چاپ سوم، بیروت: موسسه الاعلمی للمطبوعات.
2. طیب، سیدعبدالحسین، 1378ش، اطیب البیان فی تفسیرالقرآن، چاپ دوم،  تهران: چاپ دوم، اسلام. 
3. کلینی، محمد، 1407ق، الکافی، چاپ چهارم،  تهران: دارالکتب الاسلامیه.
4. مجلسی، محمدباقر، 1403ق، بحارالانوار، بیروت، دار احیاء تراث العربی.
5. سلطانی، عاطفه، 1392ش، گزارش کوتاه مراقبه در فرهنگ اسلامی و در غرب، اصول بهداشت روانی، مشهد: بیمارستان ابن‌‌سینا، مرکز تحقیقات روانپزشکی و علوم رفتاری.
6. موسوی گرمارودی، رویا، 1386ش، مدیتیشن یا آرامش کاذب، بی جا ،بی نا.
7. ابن‌‌منظور، محمدبن‌‌مکرم، 1408ق، لسان العرب، محقق: علی شیری، بیروت: دار احیاءالتراث العربی.
8. ابن‌‌فارس، ابوالحسین احمد، 1404ق، معجم مقابیس‌‌اللغه، محقق: هارون عبدالسلام محمد، مکتب الاعلام الاسلامی.
9. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، 1412ق، مفردات الفاظ القرآن.بیروت: دارالشامیه
10. ابن‌‌میثم، میثم‌‌بن‌‌علی، 1404ق، شرح نهج‌‌البلاغه، تهران: نشر الکتاب.
11. طراد، مجید، 2009م، المعجم المفصل فی المترادفات فی اللغه العربیه، بیروت: دارالکتب العلمیه
12. فراهیدی، خلیل‌‌ابن‌‌احمد، 1409ق، العین، بیروت: موسسه دارالهجره.
13. فیض کاشانی، محسن، 1372ش، راه روشن، ترجمه: سید محمدصادق عارف، مشهد: موسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی. 
14. کاشانی، عزالدین محمود، 1393ش، مصباح‌‌الهدایه و مفتاح‌‌الکفایه، تهران: هما. 
15. قشیری، ابوالقاسم عبدالکریم، 1374ش، الرساله القشیریه، محقق: عبدالحلیم محمود و ابن-الشریف محمود، قم: بیدار.
16. نعیم محمد، 1397ش، شرح مثنوی، محقق: علی اوجبی، چاپ دوم، تهران: کتابخانه موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. 
17. بحرالعلوم، سیدمحمد مهدی، 1418ق، رساله سیر و سلوک، شارح: محمدحسین حسینی تهرانی، چاپ چهارم، تهران: علامه طباطبایی. 
18. جوادی آملی، عبدالله، 1394ش، دانش و روش بندگی، تهران: اسراء.
19. خویی.میرزاحبیب الله، 1400ق، منهاج البراعه فی شرح نهج‌البلاغه، چاپ چهارم، تهران: مکتبه الاسلامیه
20. آمدی، عبدالواحد، 1410ق، غررالحکم و دررالکلم، تصحیح: سیدمهدی رجایی، قم: دارالکتب الاسلامیه.
21. شیخ‌‌الاسلامی، سیدحسین، 1385ش، گفتار امیرالمؤمنین×، چاپ هفتم،  قم،: انصاریان. 
22. لیثی واسطی، علی‌‌بن‌‌محمد، 1376ش، عیون الحکم و المواعظ، محقق: حسین حسنی بیرجندی، قم: موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث.
23. محمدی ری‌‌شهری، محمد، 1387ش، نهج‌‌الذکر، مترجم: حمیدرضا شیخی، قم: موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث. 
24. عسکری، حسن‌‌بن‌‌عبدالله، 1400ق، الفروق فی اللغه، بیروت: دارالافاق الجدیده
25. طبرسی، فضل‌‌بن‌‌حسن، 1408ق، مجمع‌‌البیان فی تفسیر القرآن، چاپ دوم،  بیروت: دارالمعرفه
26. نجفی، هادی، 1423ق، موسوعه احادیث اهل‌‌بیت علیهم السلام بیروت: دار احیاءالتراث العربی
27. مرادخانی تهرانی، احمد، 1394ش، سنت‌‌های اجتماعی الهی در قرآن، چاپ سوم،  بی‌‌جا، مرکز بین-المللی ترجمه و نشر المصطفی’. 
28. خوانساری، آقاجمال، 1366 ش، شرح غرر، تهران: دانشگاه تهران
29. عریان، باباطاهر/همدانی، سیدعلی، 1370ش، مقامات عارفان.تهران:کتابخانه مستوفی.