فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

چگونگی ارتباط شهودی انسان باخدا از دیدگاه عین‌القضات همدانی و ارزیابی آن با نهج‌البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی گروه ادیان و عرفان، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 دانشیار،گروه ادیان و عرفان، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. (نویسنده مسئول)
3 استاد، گروه ادیان و عرفان، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
این پژوهش به بررسی چگونگی رابطه شهودی انسان باخدا از منظر عین‌القضات همدانی و ارزیابی آن با نهج‌البلاغه می‌پردازد. مسئله اصلی تحقیق، تبیین چگونگی دستیابی به شهود الهی است. هدف پژوهش، تحلیل تطبیقی دیدگاه‌های این دو منبع در زمینه سلوک معنوی و راه‌های رسیدن به شناخت شهودی خداوند است. روش تحقیق، توصیفی - تحلیلی با رویکرد کتابخانه‌ای است و داده‌ها از متون اصلی استخراج و موردبررسی قرار گرفته‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که عین‌القضات با تقسیم فطرت به سه سطح (شبه آدمیان، آدمیان حقیقی، و خواص آدمیان)، بر اهمیت احیای فطرت به‌عنوان نخستین گام در سلوک شهودی تأکید دارد. از سوی دیگر، نهج‌البلاغه با محوریت فطرت توحیدی، راه‌هایی مانند خودشناسی، تزکیه نفس، و ولایت را برای رسیدن به شهود الهی پیشنهاد می‌کند. هر دو دیدگاه، عقلانیت، تهذیب نفس، و ارتباط با اولیای الهی را به‌عنوان عوامل کلیدی در این مسیر معرفی می‌کنند. این پژوهش به درک عمیق‌تری از ابعاد عرفانی و معنوی رابطه شهودی انسان باخدا کمک می‌کند.
کلیدواژه‌ها

منابع:
. قرآن کریم
.نهج‌البلاغه،  1378ش، ترجمه:سید جعفرشهیدی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
1. ابن اثیر جزری، مبارک بن محمد، 1421ق، النهایة فی غریب الحدیث و الاثر، محقق طناحی، محمود محمد، قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.
2. ابن بابویه، محمد بن علی، 1413ق، من لایحضره الفقیه، ج 4،  محقق: علی‌اکبر غفاری، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
3. ابن میثم بحرانی، کمال الدین میثم بن علی بن میثم، 1375ش،  شرح نهج‌البلاغه، ج2، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
4. تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد، 1410 ق، غررالحکم و دررالکلم، ج 1، قم: دارالکتاب الاسلامی.
5. جعفری تبریزی، محمدتقی، 1376ش، ترجمه و تفسیر نهج‌البلاغه، ج9، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
6. حسینی زبیدی، مرتضی، 1414 ق، تاج العروس من جواهر القاموس، محقق: علی هلالی؛ سیری، علی، بیروت: دار الفکر.
7. الخوری الشرتونی، سعید، 1992م،  اقرب الموارد فی فصح العربیه و الشوارد، بیروت: دار الحیاءالتراث العربی.
8. قنبری، بخشعلی،1402، نظام عرفانی عین‌القضات همدانی، تهران: انتشارات نوشناخت.
9. مجلسی، محمدباقر، 1403ق، بحارالانوار، ج 16،2،26، بیروت: دار احیاءالتراث العربی.
10. محمدی ری‌شهری، 1389ش، محمد، میزان الحکمة، مترجم: حمیدرضا شیخی، ج 4، قم: موسسه علمی و فرهنگی دار الحدیث.
11. مکارم شیرازی، ناصر، 1375ش، پیام امام امیرالمؤمنین×: شرح تازه و جامعی بر نهج‌البلاغه، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
12. همدانی، عین‌القضات، 1362،1393، نامه‌ها، ج 1و2، به اهتمام: علینقی منزوی- عفیف عسیران، تهران: اساطیر.
13. همدانی، عین‌القضات، 1373 و 1379ش،  تمهیدات، مقدمه: دکتر عفیف عسیران، تهران: نشر منوچهری.
14. همدانی، عین‌القضات، 1379ش، زبده الحقایق، متن عربی به تصحیح: عفیف عسیران، ترجمه: مهدی تدین، مرکز نشر دانشگاهی.
مقالات
15. رحمتی، ان‌شاءالله، عباسی داکانی، پرویز، مائده شاکری راد، 1399، مقاله؛ عقل شهودی و شناخت ذات حق از دیدگاه نصر و شووان، مجله ذهن، شماره 184، صص.161-.180.
16. شجاری، مرتضی،1392، مقاله؛ حقیقت ایمان ازدیدگاه عین‌القضات، مجله علمی-پژوهشی فلسفه دین، سال دهم، شماره2، ص 77-103.
17. فنایی اشکوری، محمد، 1390ش، معرفت شهودی در عرفان اسلامی، پژوهشنامه عرفان، دو فصلنامه، سال سوم، شماره پنجم، صص.138-157.
18. قنبری، بخشعلی، 1392، مقاله؛ معرفت کشفی در نهج‌البلاغه، فصلنامه ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی، س 9، ش 33، ص. 207 تا 235.