1
دانشجوی دکتری فلسفه تعلیم وتربیت گروه آموزشی تعلیم وتربیت اسلامی دانشکده علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات تهران
2
استاد فلسفه تعلیم وتربیت دانشکده روانشناسی وعلوم تربیتی دانشگاه تهران
3
استاد دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز
چکیده
این پژوهش بررسی و ارائه سندی از جایگاه آزادی و رهایی فکر در مسیر اعتلای فکری و عقلانی در قرآن است. بدین منظور، آیات قرآن به آیات رهاییبخش و آیات مربوط به اسارت آفرینی به عنوان عوامل و موانع دروندینی تقسیم بندی شدهاند. همچنین موانع بروندینی نیز در زمینۀ فرهنگی و معرفت دینی ارزیابی میشوند. جهت برون رفت از موانع، راهکارهایی از نهج البلاغه ارایه میگردد. روش پژوهش، روش تحلیل مفاهیم، روش استنتاجی است. بر این اساس، عوامل آزادی فکر باعث اعمال اختیاری و فضایلی چون گذشت و تقوا موجب رهایی از اسارتهای درونی و رذایل اخلاقی و سبب آزادی وتوسعه فکر میگردد. همچنین برای دفع و رفع موانع دروندینی، همچون تقلیدکور و عدم پیروی از عقل، راهکار مناسب را عبرتپذیری از گذشتگان، تبعیت کردن از عقل، در برابر رفتارهای جاهلانه، شک، تردید، شبهه، فریبکاری و ارتداد و رهایی از تبعیت از هوای نفس میداند. موانع بروندینی شامل نوع معرفت دینی در دورههای مختلف و چگونگی استنباط آیات از متون اسلامی است. موانع فرهنگی نیز موجب سلب آزادی فکر میشوند. راهکارهای ارایه شده از نهج البلاغه، سبب عبور از این موانع و معرفت بیشتر و تقویت پایه های ایمان شده و راه وصول به یقین را نیز میسر میسازد.
. قرآن مجید، ترجمۀ مهدی الهی قمشهای،1374ش..تهران: سازمان امور خیریه و اوقاف.
. نهج البلاغه، ترجمۀ محمد دشتی، 1385ش .قم :غرفة الاسلام،
احسانیفر، محمدمهدی؛ قاضیزاده، کاظم،1394ش.«تحلیل مفهومی لا اکراه فی الدین و نظریه آزادی و مسئولیت عقیده»، قم:،دوفصلنامه کتاب و سنت، سال سوم، شماره ۶، صص 26-51
ایازی، سیدمحمد،( ۱۳۹۶). «آزادی انسان در قرآن»، تهران: همایش بزرگداشت امام خمینی (ره)، نشریه بینات شماره 53 (صفحات 37-44)
آزادی فکر، 1325ش تهران :،مجله یادگار..
باقری، خسرو،۱۳۸۶لف و ۱۳۸۶ب،)ش. نگاهی دوباره به تربیت اسلامی جلد اول و جلد دوم ، تهران: نتشارات مدرسه.
باقری، خسرو؛ و دیگران، 1389ش رویکردها و روشهای پژوهش در فلسفه تعلیموتربیت، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی واجتماعی.
باقری، خسرو، 1392 ش، هویت علم دینی، نگاهی معرفتشناختی به نسبت دین با علوم اسلامی، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
باقری، خسرو، 1399ش، عاملیت انسان رویکرد دینی و فلسفی، تهران:نشر واکاوش.
باقرینیا، حسن، ۱۳۹۵ش، «آسیبشناسی تربیت دینی با نظر به مبانی معرفت شناسی دینی اندیشههای نوگرانه نصرحامد ابوزید»، بجنورد: پژوهشنامه تربیتی، سال یازدهم، شماره۴۷، تابستان (صفحات1-20)
جعفریان، رسول، 1394ش، تاریخ سیاسی اسلام تاریخ خلفاء از رحلت پیامبرصلی الله علیه وآله تا زمان امویان (۱۱-۱۳۳ق)، تهران: انتشارات دلیل ما،
خمینی، روحالله ۱۳۹۲ش، حکومت اسلامی و ولایت فقیه، تهران: مؤسسۀ تنظیم ونشر آثار امام خمینی.
دشتی سروری، نجفقلی، ۱۳۷۸ش، آزادی فکر در نظام جمهوری اسلامی، پایاننامۀ کارشناسیارشد علوم سیاسی تهران : دانشگاه شهیدبهشتی.
سخنور، داوود، ۱۳۹۰ ش، «زمینۀ تاریخی نقش عقل در معرفت دینی در میان مذاهب اهل سنت تا دورۀ غزالی»، تهران :گاهنامۀ علمی وپژوهشی پرتو خرد، سال سوم، شماره ۳، زمستان، (صفحات34-48)
سوزنچی، حسین، 1363 ش، حل پارادوکس آزادی در اندیشۀ مطهری، تهران :مجلۀ قبسات، دوره 8شماره30-31 (صفحات 207-222)
صادق زاده قمصری، علیرضا، 1392 ش، مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیموتربیت رسمی و عمومی جمهوری اسلامی ایران، تهران: دبیرخانه شورای انقلاب فرهنگی.
آقامحمدی سندانی,راحله , باقری,خسرو و انصاریان,فهیمه . (1401). عوامل آزادی فکر در قرآن و بررسی موانع دروندینی و بروندینی آن و ارائۀ راهکارها از نهج البلاغه. فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشهای نهج البلاغه, 21(4), 183-210.
MLA
آقامحمدی سندانی,راحله , , باقری,خسرو , و انصاریان,فهیمه . "عوامل آزادی فکر در قرآن و بررسی موانع دروندینی و بروندینی آن و ارائۀ راهکارها از نهج البلاغه", فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشهای نهج البلاغه, 21, 4, 1401, 183-210.
HARVARD
آقامحمدی سندانی راحله, باقری خسرو, انصاریان فهیمه. (1401). 'عوامل آزادی فکر در قرآن و بررسی موانع دروندینی و بروندینی آن و ارائۀ راهکارها از نهج البلاغه', فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشهای نهج البلاغه, 21(4), pp. 183-210.
CHICAGO
راحله آقامحمدی سندانی, خسرو باقری و فهیمه انصاریان, "عوامل آزادی فکر در قرآن و بررسی موانع دروندینی و بروندینی آن و ارائۀ راهکارها از نهج البلاغه," فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشهای نهج البلاغه, 21 4 (1401): 183-210,
VANCOUVER
آقامحمدی سندانی راحله, باقری خسرو, انصاریان فهیمه. عوامل آزادی فکر در قرآن و بررسی موانع دروندینی و بروندینی آن و ارائۀ راهکارها از نهج البلاغه. النهج, 1401; 21(4): 183-210.