3
استادیار گروه علوم و قرآن و حدیث؛ دانشگاه پیام نور؛ واحد تهران جنوب؛ تهران، ایران.
4
مدرس دانشگاه آزاد واحد علوم تحقیقات
چکیده
مفهوم نظارت الهی از موضوعات مهمی است که در حوزه علوم انسانی و مبانی معرفت شناسی کاربردی اساسی دارد. در خطبههای سیاسی و اعتقادی نهجالبلاغه نیز مفهوم نظارت الهی و انواع آن مورد اهتمام و توجه قرار گرفته است. از این رو پژوهش پیش روی در صدد آن است با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی، انواع نظارت الهی و مفاهیم متنوع آن را در خطبههای سیاسی نهجالبلاغه مورد بررسی قرار دهد. در این بررسی تلاش خواهد شد تا انواع و حوزههای متنوع نظارت الهی، با توجه به فضا و ساختار فرهنگی-اجتماعی این خطب تحلیل و بازیابی گردد و نهایتا آنچه از این تحلیل بدست میآید این است که علی علیه السلام در نهجالبلاغه نظارت الهی را از منظری دوگانه مطرح کردهاند. نخست: نظارت عامه که شامل نظارت خداوند بر همه انسانهاست و دیگری نظارت خاصه خداوند است که به حکام، کارگزاران و سیاستمداران اختصاص دارد و هر یک از این نظارتها با اهداف خاص و با واژگانی مخصوص به خود در این خطبه ها بیان شده است. در پایان مقایسهای بین نظارت در نهجالبلاغه با فرآیند بازخورد 360 درجه صورت میگیرد.
منابع . قرآن کریم 1. ابن اثیر، مبارک بن محمد، 1367ش، النهایه فی غریب الحدیث و الاثر، چاپ چهارم، قم: موسسه مطبوعاتی اسماعیلیان. 2. ابن درید، محمد بن حسن،1988م، جمهره اللغه، چاپ اول، بیروت: دارالعلم للملائین. 3. ابن فارس، احمد بن فارس، 1404ق، معجم مقاییس اللغه، ج2-5، چاپ اول، قم: مکتب الاعلام الاسلامی. 4. ابن منظور، محمد بن مکرم، 1414ق، لسان العرب، ج3، چاپ سوم، بیروت: دارصادر. 5. ابن میثم، میثم بن علی،1375ش، شرح نهجالبلاغه، ج 2-3-4، مشهد: بنیاد پژوهش های اسلامی. 6. اخوان کاظمی، بهرام، 1392ش، نظارت در نظام اسلامی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی. 7. ازهری، محمد بن احمد، 1421ق، تهذیب اللغه، ج2-4-6-7-12، چاپ اول، بیروت: دارالاحیاء التراث العربی. 8. اسماعیل صینی، محمود، 1414ق، المکنز العربی المعاصر، چاپ اول، بیروت: مکتبه لبنان ناشرون. 9. بستانی، فواد افرام، 1375ش، فرهنگ ابجدی، چاپ دوم، تهران: اسلامی. 10. پیکاک، تونی، 1393ش، بازخورد 360 درجه، قوت دین، ترجمه:محمدسعید، تهران: نظری 11. جوهری، اسماعیل بن حماد، 1376ق، الصحاح تاج اللغه و صحاح العربیه، عطار، عبدالله بن غفور، ج2-3-6، چاپ اول، بیروت: دارالعلم للملائین. 12. راغب اصفهانی، حسین بن محمّد، 1374ش، مفردات الفاظ قرآن، ج1-2-4، چاپ دوم، تهران: انتشارات مرتضوی. 13. زمخشری، محمد بن عمر، 1979م، اساس البلاغه، چاپ اول، بیروت: دار صادر 14. شهیدی، سیدجعفر، 1375ش، نهجالبلاغه پارسی، چاپ نهم، انتشارات علمی-فرهنگی 15. صاحب، اسماعیل بن عماد، 1414ق، المحیط فی اللغه، آل یاسین، محمدحسن، ج4، چاپ اول، بیروت: عالم الکتب. 16. طریحی، فخرالدین بن محمدعلی، 1375ش، مجمع البحرین، چاپ سوم، تهران: مکتبه المرتضویه. 17. عمید زنجانی، عباسعلی، موسی زاده، ابراهیم، 1389ش، نظارت بر اعمال حکومت و عدالت اداری، چاپ اول، تهران: دانشگاه تهران. 18. فراهیدی، خلیل بن احمد، 1409ق، العین، محقق، محزومی، مهدی، ج2-3-4-7-8، چاپ دوم، قم: نشر دارالهجره. 19. قرشی، سیدعلی اکبر، 1371ش، قاموس قرآن، ج 2-3-4-5-6-7-13، چاپ ششم، تهران: دار الکتب الاسلامی. 20. کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق، 1374ش، اصول کافی، کمرهای، محمدباقر، ج2، تهران: دفتر مطالعات و تاریخ معارف اسلامی. 21. مرتضی زبیدی، محمد بن محمد، 1414ق، تاج العروس فی شرح قاموس، چاپ اول، بیروت: دارالفکر. 22. مصطفوی، حسن، 1430ق، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج4، چاپ سوم، بیروت: دارالکتب العلمیه. 23. مکارم شیرازی، ناصر، 1390ش، پیام امام امیرالمُؤمنین علیه السلام (شرح نهجالبلاغه)، ج4-7، چاپ اول، قم: الامام علی بن ابی طالب علیه السلام. 24. مکارم شیرازی، ناصر، 1375ش، پیام امام امیرالمُؤمنین علیه السلام، ج ۷، ، تهران: دار الکتب الإسلامیه 25. مهنا، عبدالله علی، 1413ق، لسان اللسان: تهذیب لسان العرب، ج 3، چاپ اول، بیروت: دار الکتب العلمیه. 26. نجفی، محمدحسین، 1266ق، جواهرالکلام، ج11، قم: جامعه مدرسین. مقالات 27. جوادی، حسن، 1392، نظارت و بازرسی از دیدگاه اسلام با تاکید بر فرمایشات حضرت علی علیه السلام ، اولین کنفرانس بین المللی حماسه سیاسی. 28. اخوان کاظمی، بهرام، 1390ش، نظارت و مبانی آن در نظام و اندیشه علوی، پژوهشنامه علوی، سال دوم، شماره 1، ص1-19 29. ریاحی مهر، باقر، مسترحمی، سیدعیسی، 1394ش، نقش فضای صدور در فهم نهجالبلاغه، فصلنامه پژوهشنامه نهجالبلاغه، سال سوم، شماره 11، صص 116-132 30. قدیری، محمدحسین، 1389ش، خودکنترلی کودک؛ خمیر مایه خویشتن داری اخلاقی، راه تربیت، ش11، صص87-116 31. محمودیان، حمید؛ ساجدی، علی محمد؛ فقهی، طاهره بیگم، 1394ش، نظارت و کنترل از نگاه مدیریتی امام علی علیه السلام، رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، سال ششم، شماره 1، صص191-211 32. مولائی، ابوالحسن، 1385ش، نگاهی به نظارت و کنترل در آموزه های نهجالبلاغه، حصون، شماره7، صص192-206.
امین ناجی,محمد هادی , طباطبایی نسب,سیدمحمد , خیراللهی,زهرا و خطی دیزآبادی,زینب . (1402). انواع نظارت الهی و اهداف آن در خطبههای سیاسی نهجالبلاغه. فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشهای نهج البلاغه, 22(2), 33-54.
MLA
امین ناجی,محمد هادی , , طباطبایی نسب,سیدمحمد , , خیراللهی,زهرا , و خطی دیزآبادی,زینب . "انواع نظارت الهی و اهداف آن در خطبههای سیاسی نهجالبلاغه", فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشهای نهج البلاغه, 22, 2, 1402, 33-54.
HARVARD
امین ناجی محمد هادی, طباطبایی نسب سیدمحمد, خیراللهی زهرا, خطی دیزآبادی زینب. (1402). 'انواع نظارت الهی و اهداف آن در خطبههای سیاسی نهجالبلاغه', فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشهای نهج البلاغه, 22(2), pp. 33-54.
CHICAGO
محمد هادی امین ناجی, سیدمحمد طباطبایی نسب, زهرا خیراللهی و زینب خطی دیزآبادی, "انواع نظارت الهی و اهداف آن در خطبههای سیاسی نهجالبلاغه," فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشهای نهج البلاغه, 22 2 (1402): 33-54,
VANCOUVER
امین ناجی محمد هادی, طباطبایی نسب سیدمحمد, خیراللهی زهرا, خطی دیزآبادی زینب. انواع نظارت الهی و اهداف آن در خطبههای سیاسی نهجالبلاغه. النهج, 1402; 22(2): 33-54.