1
استادیار گروه حقوق دانشکده علوم انسانی مجتمع آموزش عالی گناباد، گناباد، ایران
2
دکتری فقه و حقوق اسلامی از دانشگاه سراسری ارومیه
3
استادیار گروه فقه و مبانی حقوق دانشگاه بزرگمهر قاینات، قاین، ایران
چکیده
کیفیت توزیع بیتالمال یکی از مسائل مهم در نظام اسلام است و توزیع عادلانه آن می تواند باعث ایجاد نشاط اقتصادی، رفاه عمومی و تأمین اجتماعی در همه اقشار جامعه گردد. مسئله مورد بحث در این پژوهش این است که امام علی علیه السلام در مسئله توزیع بیتالمال چه روشی را بکار گرفتهاند؟ و به عبارت دیگر سیره امام علی علیه السلام در اجرای عدالت در توزیع بیتالمال بر کدامین پایهها و اصول استوار بوده است؟ برای دستیابی به این مهم با تتبع در کتب مرتبط و به شیوهی توصیفی-تحلیلی مسئله مورد مداقه قرار گرفت. در این پژوهش پس از بررسی شیوهی عملکرد امام علی علیه السلام در توزیع بیتالمال به این نتیجه رسیدیم که امام علی علیه السلام با علم بی نظیر خود توانستند هزینه کردهای بیتالمال را جهت دار کنند، به طوری که در صدد رشد اقتصادی همگون جامعه در همه عرصهها بودند، و این رشد را معطوف به یک قشر خاص نکرده، بلکه خواهان رشد همه اقشار جامعه بوده و به شدت از تمرکز ثروت و ایجاد فاصله طبقاتی پرهیز کردند، در این راستا ابتدا با معیار کار، نیاز و مصلحت، سهام را می پرداختند و سپس تـمام گـروهها بـه طور یکسان از بیتالمال سهم میبردند.
منابع . قرآن کریم نهجالبلاغه ، 1414 ق، محمد بن حسین شریف الرضی، محقق: صبحی صالح، قم: انتشارات هجرت. 1. ابن أبی الحدید، عبد الحمید، 1404ق، شرح نهجالبلاغه، قم: مکتبه آیه الله المرعشی النجفی. 2. ابن حیون، نعمان، 1409ق، شرح الأخبار فی فضائل الأئمة الأطهار علیهم السلام، قم: جامعه مدرسین. 3. ابن سعد، ابوعبدالله محمد، 1374ش، الطبقات الکبرى، مترجم: محمود مهدوى دامغانى، تهران: انتشارات فرهنگ و اندیشه. 4. ابن شهر آشوب مازندرانى، ابوجعفر محمد بن علی، 1379 ق، مناقب آل أبی طالب علیهم السلام، قم: انتشارات علامه. 5. أبو عُبید، قاسم بن سلام، بی تا ،کتاب الأموال، بیروت: دار الفکر. 6. اجتهادی، ابوالقاسم، 1363 ش، بررسی وضع مالی و مالیه مسلمین از آغاز تا پایان دوران اموی، چاپ اول، تهران: انتشارات سروش. 7. انصاری، مرتضی، 1411ق، المکاسب المحرمه و البیع و الخیارات (ط-القدیمه)، قم: منشورات دار الذخائر. 8. المقریزی، تقی الدین، 1418ق، المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط والآثار، بیروت: دار الکتب العلمیه. 9. بلاذرى، احمد بن یحیی ،1337 ش، فتوح البلدان، مترجم: محمد توکل،تهران: نشر نقره. 10. بلاذرى، احمد بن یحیی،1417ق، أنساب الأشراف، بیروت: دار الفکر. 11. ثقفى کوفى، ابواسحاق ابراهیم بن محمد، 1353ش، الغارات، تهران: انتشارات انجمن آثار ملى. 12. حر عاملى، محمد حسن: 1409ق، وسائل الشیعه، قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام. 13. رحیمی فر، مهری؛ دایی، بابک، 1382 ش، چگونگی بهبود توزیع یارانهای پرداختی کشور در راستای حمایت از اقشار آسیب پذیر، تهران: وزارت امور اقتصادی و دارایی. 14. صدر، سید محمد باقر، 1417 ق، اقتصادنا، قم: دفتر تبلیغات اسلامی. 15. طبری، محمد بن جریر، 1375ش، تاریخ الطبری، ترجمه: ابو القاسم پاینده، تهران: انتشارات اساطیر. 16. طوسی، محمد بن حسن ، 1400ق، النهایه فی مجرد الفقه الفتاوی، بیروت: دارالکتب العربی. 17. طوسی، ابو جعفر محمد بن حسن، 1407 ق، الخلاف، قم: دفتر انتشارت اسلامی. 18. طه حسین، 1368 ش، انقلاب بزرگ، مترجم: شهیدی، تهران: موسسه مطبوعاتی علی اکبر علمی. 19. قرشی، علی اکبر، 1412ق، قاموس قرآن، تهران: دار الکتب الإسلامیه. 20. کلینى، محمد بن یعقوب، 1407ق، الکافی، تهران: دار الکتب الإسلامیه. 21. ماوردی، علی بن محمد، بی تا، الأحکام السلطانیه، القاهره: دار الحدیث. 22. مجلسى، محمد باقر، 1403 ق، بحار الأنوار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی. 23. نجفی، محمدحسن، 1404 ق، جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام، بیروت: دار احیاء التراث العربی. 24. واعظی، احمد، 1393 ش، نقد و بررسی نظریه های عدالت، قم: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی. 25. واقدى، محمد بن عمر، 1409 ق، المغازى، بیروت: مؤسسة الأعلمى. 26. هاشمی خویی، میرزا حبیب الله؛ و دیگران، 1400ق، منهاج البراعه فی شرح نهجالبلاغه، تهران: مکتبه اسلامیه. 27. یعقوبی، احمد، 1371ش، تاریخ الیعقوبى، مترجم: محمد ابراهیم آیتى، تهران: انتشارات علمى و فرهنگى. 28. مقالات 29. احمدی، سید جواد، 1391ش، معیار عدالت توزیعی و نسبت آن با انصاف و برابری با تأکید بر اخلاق حکومتی امام علی علیه السلام، پژوهش نامه اخلاق، 5(18)، ص53-76. 30. دلشاد تهرانی، مصطفی، حامی، مژگان، 1395ش، آسیبشناسی عملکرد خلفای سه گانه بر اخلاق اجتماعی مسلمین با تکیه بر نهجالبلاغه، فصلنامه النهج، 14(49)، ص 22-7. 31. عاملی، سید احمد، پاییز 1392ش،«اصل مساوات و اصول الگوی اسلامی نظام توزیع». پژوهشهای اجتماعی اسلامی، 19(98)، ص63-90. 32. معمار, ثریا، 1393ش، تحلیل جامعهشناختی مفهوم عدالت از دیدگاه حضرت علی علیه السلام، فصلنامه علمی شیعه شناسی، 12(47)، 47-78.
حاجی زاده,محسن , حسینی,سید علی , محمدیان,علی و حسینی,سیدمحمد . (1402). عدالت توزیعی در رویکرد اقتصادی امام علی علیه السلام. فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشهای نهج البلاغه, 22(2), 145-161.
MLA
حاجی زاده,محسن , , حسینی,سید علی , , محمدیان,علی , و حسینی,سیدمحمد . "عدالت توزیعی در رویکرد اقتصادی امام علی علیه السلام", فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشهای نهج البلاغه, 22, 2, 1402, 145-161.
HARVARD
حاجی زاده محسن, حسینی سید علی, محمدیان علی, حسینی سیدمحمد. (1402). 'عدالت توزیعی در رویکرد اقتصادی امام علی علیه السلام', فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشهای نهج البلاغه, 22(2), pp. 145-161.
CHICAGO
محسن حاجی زاده, سید علی حسینی, علی محمدیان و سیدمحمد حسینی, "عدالت توزیعی در رویکرد اقتصادی امام علی علیه السلام," فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشهای نهج البلاغه, 22 2 (1402): 145-161,
VANCOUVER
حاجی زاده محسن, حسینی سید علی, محمدیان علی, حسینی سیدمحمد. عدالت توزیعی در رویکرد اقتصادی امام علی علیه السلام. النهج, 1402; 22(2): 145-161.