فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

بررسی انتقادی رویکرد تربیتِ منش از منظر نهج‌البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دوره دکتری تخصصی، رشته فلسفه تعلیم و تربیت، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 دانشیار و عضو هیات علمی، گروه فلسفه تعلیم و تربیت دانشگاه علامه طباطبایی، ایران.
3 دانشیار و عضو هیات علمی، گروه علوم تربیتی، دانشگاه شاهد، ایران.
چکیده
تربیتِ منش یکی از رویکردهای مهم و رایج تربیت اخلاقی در غرب است که در مقایسه با سایر رقبا، به لحاظ توجه به ساحت‌های مختلف شخصیت و منش و همچنین روش‌های مورد استفاده، دارای جامعیت بیشتر و نقص کمتر است. با این وجود، بنا به مبانی متفاوت ارزش‌شناسی اسلامی و مکاتب فلسفی غرب، این پرسش مطرح است که آیا استفاده از آن برای جوامع اسلامی نیز مناسب و از جامعیت لازم برخوردار است؟ از آنجا که مجموعه آموزه‌های اخلاقی و ارزشی نهج‌البلاغه به مثابه رویکردی در تربیت اخلاقی است که مطابق با مبانی ارزش‌شناسی اسلامی است، در این پژوهش به عنوان مبنایی برای بررسی و نقد رویکرد فوق استفاده شده است. بنابراین هدف از این پژوهش بررسی و نقد رویکرد تربیت منش از منظر نهج‌البلاغه به لحاظ جامعیت توجه به ساحت‌های مختلف شخصیت و منش و روش‌های مورد استفاده، است. این پژوهش به لحاظ هدف کاربردی، از حیث رویکرد کیفی و  با روش تحلیلی- انتقادی انجام شده است. نتایج پژوهش حاکی است رویکرد تربیت منش علیرغم جامعیت نسبی که به لحاظ توجه به ساحت‌های مختلف شخصیت و منش دارد، از منظر نهج‌البلاغه دارای اشکالاتی است و روش‌های ارائه شده در آن نیز اگر چه مفید و سودمندند، ولی الزاماً نمی‌توانند به تنهایی منجر به نتایج مطلوب و پایدار شوند.
کلیدواژه‌ها

  1. احمدزاده، ناصر، 1387ش، نهج‌البلاغه. تهران: انتشارات اشرفی.
    ارسطو، 1385ش، اخلاق نیکوماخس. ترجمه: محمدحسن لطفی. تهران: طرح نو
    ارسطو، 1391ش، اخلاق نیکوماخس. جلد اول و دوم. ترجمه: سیدابوالقاسم پورحسینی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
    ارفع، سیدکاظم، 1379ش، ترجمه: روان نهج‌البلاغه. تهران: انتشارات فیض کاشانی.
    باقری، خسرو، 1389ش، رویکردها و روش‌های پژوهش در فلسفه تعلیم و تربیت. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
    دشتی، محمد، 1380ش، ترجمه: نهج‌البلاغه. قم: انتشارات مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی امیرالمؤمنین علیه السلام .
    دلاور، علی، 1394ش، مبانی نظری و عملی پژوهش در علوم انسانی و اجتماعی، تهران، رشد.
    دین‌پرور، جمال‌الدین، 1379ش، نهج‌البلاغه پارسی. تهران: بنیاد نهج‌البلاغه.
    شهیدی، سیدجعفر، 1378ش، نهج‌البلاغه. چاپ چهاردهم. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
    شیروانی، علی، 1381ش، نهج‌البلاغه. تهران: انتشارات اشرفی.
    عبده، محمد. شرح نهج‌البلاغه. مصر. قاهره: انتشارات مطیع‌الاستقامه.
    فیض‌الاسلام اصفهانی، علی‌نقی، 1368ش، ترجمه: و شرح نهج‌البلاغه. تهران: سازمان چاپ و انتشارات فقیه.
    گوتک، جرالد ال، 1380ش، مکاتب فلسفی و آرای تربیتی. ترجمه:محمد پاک سرشت. تهران: انتشارات سمت.
    مطهری، مرتضی، 1377ش، یادداشت‌های استاد مطهری. جلد 6. تهران: انتشارات صدرا.
    معادیخواه، عبدالمجید، 1379ش، خورشید بی‌فروغ. تهران: نشر ذره.
    مکارم شیرازی، ناصر، 1375ش، پیام امام امیر المؤمنین  علیه السلام . تهران: دارالکتب الإسلامیة.
    ملکیان، مصطفی، 1397ش، عمر دوباره: درس گفتارهایی در باب اخلاق کاربستی. تهران: نشر شور.
    میثم بحرانی، کمال‌الدین، 1374ش، شرح نهج‌البلاغه ابن میثم، 5، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.

    مقالات

    ای.الرود، فردریک، 1381ش، فلسفه‌های معاصر تربیت اخلاقی. ترجمه: حسین کارآمد. مجله معرفت، (61)، ص: 85-71.
    آرمند، محمد؛ مهرمحمدی، محمود، 1388ش، نقد و بررسی الگوی تربیت منش لیکونا بر اساس آراء علامه طباطبایی، فصل‌نامه‌ مطالعات برنامه درسی، سال چهارم، (14و13)، ص: 62-25.
    حقیقت، شهربانو؛ مزیدی، محمد، 1387ش، بررسی و ارزیابی زمینه فلسفی و روش‌های آموزشی چهار رویکرد تربیت اخلاقی معاصر. فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز، پیاپی (26)، ص: 134-105.
    داوودی، محمد، 1385ش، رویکردها و پرسش‌های بنیادین در تربیت اخلاقی. فصلنامه علمی، پژوهشی انجمن معارف اسلامی ایران، سال دوم، (2)، ص: 175-153.
    سیاسی، علی اکبر، 1342ش، شخصیت و منش، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، سال یازدهم، (2)، ص: 128-111.
    شریفی، عنایت، 1389ش، روش‌های تربیت اخلاقی در نهج‌البلاغه. فصلنامه آفاق دین، سال 1، (2)، ص: 98-75.
    صادق‌زاده قمصری، علیرضا؛ نوروزی، لیلا، 1398ش، حدود استفاده از عادت در تربیت اخلاقی در رویکردهای معاصر منتخب و نقد آنها بر اساس نظریه انسان عامل. مجله پژوهش‌های تعلیم و تربیت اسلامی، سال هشتم (13)، ص:142-104.
    عقیلی، سیدرمضان، لورایی، محمدرضا، 1401ش، تبیین تربیت منش ارسطویی با تاکید بر آرای کریستین کریستینسن، فصلنامه پژوهش‌های برنامه‌ریزی آموزشی و درسی، سال دوازدهم، (1)، ص: 142-121.
    غفاری، باقری، 1380ش، تربیت اخلاقی فضیلت‌گرا از منظر دیوید کار، دانشکده الهیات مشهد، (53-52)، ص: 184-157.
    کریمی، روح الله، 1394ش، حلقه کندوکاو اخلاقی، رویکردی نوین در تربیت اخلاقی. تفکر و کودک، سال ششم، (2)، ص: 95061.
    میرشاه جعفری، ابراهیم؛ کلباسی، افسانه، 1388ش، دیدگاه برنامه درسی اخلاق‌مدار با تکیه بر پرورش منش. فصلنامه معرفت اخلاقی، 1،
    وجدانی، فاطمه؛ ایمانی‌نائینی، محسن؛ صادق‌زاده قمصری، علیرضا، 1393ش، بررسی انتقادی سه دیدگاه رایج تربیت اخلاقی بر اساس دیدگاه علامه طباطبایی8. دو فصلنامه مطالعات معارف اسلامی و علوم تربیتی، ص: 65-43.
    هاشم‌زاده، سیدعلی اصغر، 1398ش، بررسی کاربست فضیلت در تربیت اخلاقی؛ چالش‌ها و فرصت‌ها، فصلنامه علمی-پژوهشی اخلاق پژوهی، سال دوم (5)، ص: 75-47.

     


    Johansson, E, J, (2014), Practices for teaching moral values, teaching moral values in the early years: a call for a pedagogy of participation. Education, Citizenship and Social Justice, 6(2), 109-124.
    Kristjánsson, K. (2007). Aristotle,Emotions, and Education. Farnham: Ashgate.
    Lickona, T. (2004). Character Matters: How to Help Our Children Develop Good Judgment, Integrity, and Other Essential Virtues. New York: Simon & Schuster.
    Lickona, Thomas. (1991). Educating for Character: How our schools can teach Respect and Responsibility. New York: Bantam Books.
    Carr, David; Steutel.J. (1999). Virtue Ethics & Moral Education. London & New York: Routhledge.
    K (2015). Moral values education. IOSR Journal of Humanities and Social Science (IOSR-JHSS) Volume 20, Issue 3, Ver. III (Mar. 2015), PP 21-26.
    Clarke, D.S. (1997). Philosophy’s second revolution: Early and recent analytic philosophy. Illinois: Open Court. Cook, D (2001). Adorno, ideology critique. Philosophy and Social Criticism, 27(1), 1-20.