فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

بررسی تطبیقی روش های تربیت از منظر امام علی(ع) و روان شناسان نظریه یادگیری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری الهیات و علوم قرآن و حدیث، ، واحد سمنان،دانشگاه آزاد اسلامی سمنان،ایران z_rahimi_91@yahoo.com
2 استادیار الهیات و فلسفه و کلام ، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی سمنان،ایران (نویسنده مسئول) kohsari888@gmail.com
3 دانشیار، مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت،دانشگاه علوم پزشکی، سمنان،ایران sotodeh1@yahoo.com
چکیده
تربیت به وجود آوردن شرایطی است که به رشد و تعالی قوای بالقوه و بالفعل انسان می‌انجامد. انسان برای تکامل نیازمند تربیت است و تربیتی او را به تکامل می‌رساند که بر شیوه‌های دقیق و کاربردی، استوار باشد. هدف این پژوهش دستیابی به روش های تربیت بر اساس آموزه های امام علی(ع) و روان‌شناسی رشد و تحولی می باشد .این پژوهش توصیفی تحلیلی تطبیقی با توجه به قلمرو موضوعی با استفاده از آموزه های امام علی(ع) با تاکید بر نهج البلاغه و و نظریه یادگیری در روان‌شناسی با تأکید بر نظریه‌های رفتارگرایی و شناخت گرایی با شیوه گردآوری داده‌ها تدوین یافت. جهت جمع آوری داده‌ها روایات امام علی(ع) و نظریه‌های روان شناسان نظریه یادگیری با رویکرد تربیت مورد مطالعه قرار گرفت سپس داده‌ها طی مراحل کدگذاری باز و کدگذاری محوری گزینش و تحلیل شد. یافته‌ها نشان داد در آموزه های امام علی(ع) ، مجموعه گسترده‌ای از روش‌های تربیت در ابعاد مختلف معرفی شده است. برخی از مهم‌ترین روش‌های تربیت در آموزه های امام علی(ع) عبارتند از: روش‌ الگوپذیری، عبرت، تشویق و تنبیه، بازی، دعا، تعلیم و تعقل، تمرین و تکرار و عادت دادن، تغذیه حلال و روش‌هایی چون الگوگیری ، تجربه و عبرت گیری، تشویق و تقویت مثبت، تنبیه و تقویت منفی ، بازی، پرورش عقلانی و توسعه بینش عمده‌ترین فنون تربیت در نظریه‌های یادگیری هستند. نتایج حاکی از آن است که نگاه چند بُعدی و جامع نگر آن حضرت(ع) به انضمام دستاوردهای علوم تجربی در نهادینه سازی تربیت کارایی قابل توجهی دارد.
کلیدواژه‌ها

  1. منابع

    .قرآن کریم

    . نهج‌البلاغه، (بی تا)، سید‌رضی، محمد‌بن الحسین، تصحیح: صبحی صالح، قم: موسسه دار الهجره.

    1. ابن‌ابى‌الحدید، عز‌الدین ابو‌حامد،1377ش، شرح نهج‌البلاغه، تصحیح: محمد ابوالفضل ابراهیم، قم:کتابخانه آیة الله مرعشی.
    2. اولسون، متیو و هرگنهان، بی.آر، 1389ش، مقدمه‌ای بر نظریه‌های یادگیری، ترجمه: علی‌اکبر سیف. تهران: نشر دوران.
    3. ایزاک، هنریک و ویرجینیا، استاون سکون، 1365ش، تاریخچه و مکاتب روانشناسی، ترجمه:احمد رضوانی، مشهد: انتشارات استان قدس رضوی.
    4. پارسا، محمد،1392ش، روان‌شناسی یادگیری بر بنیاد نظریه‌ها، تهران: انتشارات سخن.
    5. تمیمی آمدی، عبدالواحد،1366ش، تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، قم:دفتر تبلیغات اسلامی.
    6. حر عاملی، محمدبن‌الحسن،1409ق، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه. قم: مؤسسة آل­البیت علیهم السلام.
    7. خوانسارى، جمال الدین محمد. 1360ش، شرح غرر الحکم و درر الکلم، مقدّمه و تصحیح و تعلیق: میر جلال الدین ارموى، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
    8. دلشاد تهرانی، مصطفی،1379ش، ماه مهرپرور(تربیت در نهج‌البلاغه)، تهران:دریا.
    9. دین پرور، سید جمال الدین، 1379ش، نهج‌البلاغه پارسی، تهران: بنیاد نهج‌البلاغه.
    10. سیف، سوسن و دیگران، 1377ش، روان‌شناسی رشد، تهران: سمت.
    11. سیف، علی اکبر، 1388ش، روان‌شناسی تربیتی، تهران: نشر روان.
    12. سیف، علی اکبر،1380ش، روان­شناسی پرورشی، تهران: نشر دوران.
    13. عمید، حسن، 1371ش، فرهنگ عمید، تهران: انتشارات امیرکبیر.
    14. قائمی، علی، 1378ش، زمینه تربیت، تهران: انتشارات امیری.
    15. کلینی، محمدبن‌یعقوب،1388ش، الکافی، تحقیق: علی اکبر غفاری و محمدآخوندی، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
    16. مجلسی، محمد باقر،1403ق، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت: مؤسسه الوفا.
    17. نوری، میرزا حسین، 1408ق، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بیروت: مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث.
    18. یعقوبی، احمد بن اسحاق،1374ش، تاریخ یعقوبی، ترجمه: محمد ابراهیم آیتی، تهران:انتشارات علمی و فرهنگی.

    مقالات

    1. بروجردی، اشرف.1376ش. بررسی تطبیقی روش‌های تربیتی در مکتب رفتار­گرایی و مکتب اسلام. فرهنگ، 22(23(،34-51.
    2. بهزادی، حسن و محمودی، حسن.1396ش. بررسی نقش یادگیری مشاهده­ای بر وضعیت مطالعه دانش­ آموزان پسر دوره متوسطه بر اساس نظریه شناختی اجتماعی بندورا. کتابداری و اطلاع­ رسانی، 21(1)، 62-46.
    3. جاویدی­ کلاته جعفرآبادی، طاهره؛ معدنی، صدیقه و رضوی، بی­ بی­ زهرا. 1390ش. نظریه یادگیری شناختی – اجتماعی بندورا و دلالت­های تربیتی آن. اولین همایش ملی یافته­های علوم شناختی در تعلیم وتربیت، دانشگاه فردوسی مشهد، 89-112.
    4. جعفری، مریم. 1395ش. توجه به آموزش و یادگیری ادبیات فارسی در مدارس با توجه به نظریه یادگیری اکتشافی برونر. دومین کنفرانس ملی راهکارهای توسعه و ترویج آموزش علوم در ایران73-95.
    5. رضایت، غلامحسین؛ رضایت، فاطمه. 1394ش. روشهای تربیت کودک تا هفت سالگی در اندیشه امام علیB. پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، 23(27)، 78-59.
    6. رمضانی، فاطمه، حیدری، مسعود. 1391ش. روش‌های تربیت اجتماعی کودک بر اساس قرآن و نهج‌البلاغه. پژوهش در برنامه‌ریزی درسی. 2(6)،33-52.
    7. Banduran, A. (1986). Social Foundations of Thought and Action: A Social Cognitive Theory. Englewood Cliffs, Nj: Prenticehall.
    8. Banduran, A. (1994). Social Cognitive Theory and Mass Communication. In Bryant & D. Zilmann (Eds), Media Effects: Advance in Theory and Research.
    9. Banduran, A. (2001). Social Cognitive Theory: An Agentic Perspective. Annual Review of Psychology, 52, 1- 26.
    10. Walsh, D., Foley, K. M., Glare, P., Caraceni, A. T., Fainsinger, R., Goh, C., et al. (2009). Palliative medicine. Philadelphia: W. B. Saunders