فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

طراحی و اعتبار سنجی پرسش‌نامه‌ای برای نظام تشویق و تنبیه در سازمان‌های رایج مدیریتی مبتنی برآموزه‌های نهج‌البلاغه و سیره عملی امیرالمومنین علیه السلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سید یاسر سجادی 1
مصطفی هادوی نژاد 2
محمد ضیاءالدینی 3
ملیکه بهشتی فر 4
1 دانشجوی دکترا، گروه مدیریت، واحد رفسنجان، دانشگاه آزاد اسلامی ، رفسنجان، ایران.
2 دانشیار، گروه مدیریت، دانشگاه ولیعصر (عج)، رفسنجان، ایران
3 استادیار، گروه مدیریت، واحد رفسنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، رفسنجان، ایران
4 دانشیار، گروه مدیریت، واحد رفسنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، رفسنجان، ایران
چکیده
یکی از راهکارهای اصلاح کارگزاران استفاده از نظام تشویق و تنبیه است. سنجه­‌های گوناگونی در ارتباط با محک نظام­‌های تشویق و تنبیه در سازمان‌ها وجود دارد. در این میان خلأ طراحی سنجه­‌ای مبتنی بر آموزه­‌های علوی برای چنین نظامی در سازمان­‌ها به چشم می­‌خورد. این پژوهش در دو مرحله انجام شد: مرحله نخست به شناسایی شاخص­‌های نظام تشویق و تنبیه مبتنی بر آموزه­‌های علوی اختصاص داشت. برای این­کار از منابع معتبر مرتبطی، چون نهج‌البلاغه، در نرم­‌افزار جامع الاحادیث نسخه 5/3 استفاده شد. یافته­‌ها با تحلیل محتوای کیفی گزاره­‌های به­ دست­ آمده، در قالب شاخص­‌هایی ذیل سه رکن مبانی، اختصاصی تشویق و اختصاصی تنبیه دسته­‌بندی شدند. این شاخص­‌ها در قالب گویه­‌هایی تدوین و پس از اعمال نظرات اصلاحی 7 تن از اساتید دانشگاهی و حوزوی، به تعداد 66 گویه در پرسش­نام‌ه­ای مبتنی بر طیف لیکرت 5 گزینه­‌ای ساماندهی شدند. جامعه آماری هدف این پژوهش، کارکنان صندوق کارآفرینی امید و حجم نمونه 326 نفر بود. به منظور فروکاست گویه­‌ها به ابعاد پرسش­نامه از تحلیل عاملی اکتشافی و برای اعتبارسنجی پرسش­نامه، از نرم­افزار Smart PLS استفاده شد. مطابق نتایج، مبانی تشویق و تنبیه دارای 2 بعد (بایدها و نبایدها)، اختصاصی تشویق دارای 3 بعد (قواعد، ضوابط و مراقبت­‌های تشویق) و اختصاصی تنبیه دارای 4 بعد (قواعد، ضوابط، ناشایسته­‌ها و شدت و اولویت در تنبیه) شناسایی شدند.
کلیدواژه‌ها
تشویق
تنبیه
سازمان
پرسش­نامه
اعتبارسنجی
آموزه­های علوی

  1. منابع

    . قرآن کریم

    . نهج‌البلاغه، الامام علی بن ابی­طالبB، 1398ش،  شریف الرضی، محمد، ترجمه: محمد دشتی،  قم: انتشارات اجود.

    1. ابراهیمی کوشالی، حسین، 1393ش، حکومت اسلامی و هشدارهای علوی، تهران: نشر قرآن و اهل بیت النبوه علیهم السلام
    2. الموسوی، محسن­باقر، 1395ش، مدیریت و نظام اداری از دیدگاه امام علی B، ترجمه: سید­حسین، سیدی، چاپ چهاردهم، مشهد: به نشر.
    3. ال دفت، ریچارد، 1398ش، تئوری و طراحی سازمان. ترجمه: علی پارسائیان، سید­محمد­علی اعرابی، چاپ یازدهم، تهران: دفتر پژوهش­های فرهنگی.
    4. مطهری، مرتضی، 1397ش، اسلام و نیازهای زمان. چاپ شانزدهم، تهران: انتشارات صدرا.
    5. مقیمی، سید محمد؛ سلیمی، سعید باقر و نوری، روح الله، 1401ش، مدیریت تطبیقی. چاپ پنجم، تهران: نگاه دانش.

    مقالات

    1. بهزادی نژاد، فرزاد، مرادی راد، روح الله، شبگرد، زهره، یزدانی راد، سعید و موسوی، سید مهدی، 1400ش، تأثیر مداخلات ایمنی مبتنی بر رفتار با استفاده از تدوین سیستم آموزش ایمنی و رویه تشویق و تنبیه در کاهش رفتارهای نا ایمن، تهران: سلامت کار ایران، چاپ 10 ، دوره 17 ، 9
    2. ثواقب، جهانبخش، 1391ش، مبانی و شاخصه­های حکومت علوی. پژوهش­نامه علوی، سال سوم (2)، 25-1.
    3. حاج­حسینی، رقیه؛ شجاعی، احمد و عبدالرحیمی، علیرضا، 1398ش، سنتز پژوهی تبیین مدیریت ­اسلامی از دیدگاه نهج‌­البلاغه با تأکید بر مدیریت شایسته سالار. پژوهش­نامه نهج‌البلاغه، سال هفتم (82)، 97-13.
    4. خاکپور، حسین؛ آهنگر، محمد حسین و زارعی،آذر، 1395ش، سیره مدیریتی امام علی علیه السلام در برخورد با کارگزاران متخلف، تهران: فصل­نامه مدیریت بحران و وضعیت­های اضطراری، شماره 29، 46-31.
    5. روغنی، علیرضا؛ ابزری، مهدی و سلطانی، ایرج، 1391ش، شناسایی شاخص­های کلیدی سنجش عملکرد افراد برای پرداخت پاداش. فرآیند مدیریت توسعه، شماره هشتاد ویکم، 23-3.
    6. شریفی، علی و جعفری نسب، سید حسین، 1394ش، روش­های قرآنی در پژوهش­های اخلاقی با استفاده از روش توصیفی و تحلیلی. پژوهش­نامه معارف قرآنی، شماره ششم(23)، 25-2.
    7. عبدالرحیمی، محمد و سهرابی، حیدر(1398ش، الگوی تنبیه بر اساس آیات قرآنی و سیره علوی در سازمان‌های آموزشی. فصل­نامه مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، سال چهارم (3)، 118-79.
    8. کدخدایی، عباس. فلاح­سلوکایی، محمد، 1390ش، نظام تشویق و تنبیه کارگزاران حکومتی در اسلام. حکومت­ اسلامی. سال شانزدهم (3)، 94-79.
    9. لطفی، جواد؛ نقی­زاده، حسن و رحیم‌­نیا، فریبرز، 1396ش، کشف قواعد مدیریتی از کلام­علوی. فصل­نامه پژوهش­های نهج ­البلاغه، سال شانزدهم (53)، 11.
    10. Diamantopoulos, A., Riefler, P., & Roth, K.P. (2008). Advancing formative measurement models. Journal of Business Research, 61, 1203-1218.
    11. Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39-50.
    12. Grewal, R., Cote, J. A., & Baumgartner, H. (2004). Multicollinearity and measurement error in structural equation models: Implications for theory testing. Marketing Science, 23(4), 519–529.
    13. Hair, J. F., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2011). PLS-SEM: Indeed a silver bullet. Journal of Marketing Theory and Practice, 19(2), 139–152.
    14. Hair, J. F., Sarstedt, M., Ringle, C. M., & Gudergan, S. P. (2018). Advanced issues in partial least squares structural equation modeling. (3rd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.
    15. Howard, L. W., Turban, D. B., & Hurley, S. K. (2016). Cooperating teams and competing reward strategies: Incentives for team performance and firm productivity. Journal of Behavioral and Applied Management,3(3),1049- 1054.
    16. Hulland, J. (1999). Use of partial least squares (PLS) in strategic management research: A review of four recent studies. Strategic Management Journal, 20(2), 195–204.
    17. Ladley, D., Wilkinson, I., & Young, L. (2015). The impact of individual versus group rewards on work group performance and cooperation: A computational social science approach. Journal of Business Research, 68(11): 2412-2425.Luthans, Fred. (1992); Organizational Behavior. 3rd, ed; New York: Mc Graw Hill, Inc.36
    18. MacKenzie S, Podsakoff P, & Jarvis C. (2005). The problem of measurement model misspecification in behavioral and organizational research and some recommended solutions. Journal of Applied Psychology, 90(4), 710-30.
    19. Matsson, A, Dahlqvist, A. (2013). The impact of extrinsic and intrinsic rewards on employees’ motivation – A case study of an insurance company: 1-46.
    20. Murphy, B. (2015). The impact of reward systems on employee performance (Doctoral dissertation, Dublin Business School).
    21. Nunnally, J. C., & Bernstein, I. H. (1994). The theory of measurement error. Psychometric Theory, 3(1), 209–247.
    22. Sarstedt, M., Hair, J. F., Cheah, J. H., Becker, J. M., & Ringle, C. M. (2019). How to specify, estimate, and validate higher-order constructs in PLS-SEM. Australasian Marketing Journal, 27(3), 197-211.
    23. Snedecor, G. W., & Cochran, W. G. (1994). Statistical methods 8th edition (New Delhi: Affiliated East. West Press and Iowa: Iowa State University press.
    24. Suprapto, M., Bakker, H. L. M., & Mooi, H. G. (2015). Relational factors in owner--contractor collaboration: The mediating role of teamworking. International Journal of Project Management, 33(6), 1347–1363.