1
دانش آموخته دکتری زبان و ادبیات عربی از دانشگاه بوعلی سینا همدان.
2
استاد گروه زبان و ادبیات عرب دانشکده علوم انسانی دانشگاه بوعلی سینا همدان
3
دانشیارگروه زبان و ادبیات عرب دانشکده علوم انسانی دانشگاه بوعلی سینا همدان.
چکیده
رومن یاکوبسن از بنیانگذاران مکتب زبانشناسی نقشگرای پراگ، معتقد است تمامی ساختهای زبانی دارای اهدافی است که باید این جنبهها را با اشاره به اهداف ارتباطی آن تبیین کرد؛ از این رو، برای ساختهای زبانی با محوریت هریک از شش رکن گوینده، شنونده، پیام، زمینه پیام، مجرای ارتباطی، اجزای پیام، به ترتیب شش کارکرد، عاطفی، ترغیبی، ادبی، ارجاعی، همدلی و رمزگان را معرفی میکند. خطبههای نهجالبلاغه با برخورداری از مؤلفههای نظریه یاکوبسن قابلیت تطبیق با این نظریه را دارند. خطبه جهاد چنانکه از عنوان آن بر میآید در بیان فضیلت جهاد و پیامدهای منفی رویگردانی از مجاهدت و پیکار است و انتظار میرود ساختهای زبانی آن دارای نقش و کارکرد ترغیبی با هدف شورانگیزی در مخاطب باشد. پژوهش پیشرو با روش توصیفی تحلیلی و الگوی ارتباطی یاکوبسن و با هدف شناخت کارکرد ساختهای زبانی خطبه جهاد سامان یافته است. برآیند پژوهش نشان داد که بر خلاف انتظار، اغلب ساختهای زبانی تعریف شده در نظریۀ یاکوبسن اعم از ترغیبی، ارجاعی، رمزی، عاطفی و همدلی بهگونهای در این خطبه به کار گرفته شدهاند که همگی دارای کارکرد عاطفی هستند؛ بنابراین در عین تنوع ساخت، وحدت کارکردی آن حفظ گردیده است.
مکاریک، ایرناریما، 1384ش، دانشنامه نظریه های ادبی معاصر، ترجمه مهران مهاجر و محمد نبوی، چاپ اول، تهران: آگاه.
یاکوبسن، رومن، 1369ش، دو قطب استعاری و مجازی، ترجمه: احمد اخوت، کتاب شعر، اصفهان: مشعل.
یوسفی، غلامحسین، 1363ش، کاغذ زر، تهران: یزدان.
یول، جورج، 1383ش، کاربردشناسی زبان، ترجمه محمد عموزاده و منوچهر توانگر. تهران: سمت.
مقالات
افقری، اکبر، 1379ش، «جامعه شناسی زبان و ضرورت تدوین نظریه ای مستقل» مجموعه مقالات کنفرانس زبانشناسی کاربردی، سید علی میرعمادی. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
بیابانگرد جوان، عادل، 1381ش، «استعاره: یاکوبسن و زبان شعر»، کتاب ماه ادبیات و فلسفه، فروردین و اردیبهشت.